Uitvaart in Nederland

De wetgeving omtrent uitvaart is ruim te noemen. De wensen van de overledene of nabestaanden kunnen vrijwel altijd worden gerespecteerd. De wettelijke beperkingen die er zijn vind je terug in de volgende wetten:

• De Wet op de lijkbezorging. Hierin worden alle ge- en verboden rondom de uitvaart geregeld;
• Het Besluit op de lijkbezorging. Dit is een nadere uitwerking van de Wet op de lijkbezorging. U dient hierbij te denken aan nadere specificaties omtrent de wijze van begraven en cremeren, de inrichting van het graf, de registers voor begraafplaatsen en crematoria, het vervoer van lijken naar en uit Nederland en overlijden op zee en de eisen waaraan mortuaria moeten voldoen.
• Het Lijkomhulselbesluit. Dit is een ministeriële regeling met nadere eisen die worden gesteld aan materialen voor lijkomhulsels zoals kisten en lijkwaden.

Lijkbezorging is de feitelijke eindbestemming van de overleden mens. Lijkbezorging geschiedt door begraving, crematie en asbezorging, het ter beschikking stellen of zeemansgraf.

Na het overlijden geschiedt de lijkschouwing door de behandelende arts of een gemeentelijke lijkschouwer. Na het overlijden wordt gewoonlijk als eerste de eigen huisarts of diens dienstdoende vervanger gewaarschuwd. Na het vaststellen van de dood zal de arts de A-verklaring en de B- verklaring afgeven. De A-verklaring vermeldt de naam van de overledene, diens geboorte- en overlijdensdatum. Hierop wordt het tijdstip van overlijden niet vermeld. Op de B-verklaring wordt de (vermoedelijke) overlijdensoorzaak genoemd. Dit formulier wordt alleen voor statistische doeleinden gebruikt en is niet voor iedereen ter inzage. Het formulier wordt daarom gesloten aangeboden. De uitvaartondernemer neemt beide formulieren mee voor de aangifte bij de Burgerlijke Stand en ontvangt vervolgens het uittreksel uit het overlijdensregister (akte van overlijden) en een verlof tot begraven of cremeren. De originele akte berust bij de Burgerlijke Stand.

Met de A- en B- verklaring en het aangifteformulier krijgt de uitvaartondernemer tevens verlof tot begraven en cremeren. Deze toestemming is noodzakelijk voor de begraafplaats of het crematorium.

De kist of ander lijkomhulsel bevat een registratienummer of, in geval van crematie, een identiteitssteentje. Voorafgaand aan de begrafenis of crematie wordt door de beheerder van de begraafplaats of crematorium het registratienummer vergeleken met het identificatiedocument, waarop behalve het registratienummer ook de naam en de overlijdens- en geboortedatum van de betrokkene is vermeld. Als de identiteit niet voldoende blijkt, vindt zo mogelijk de identificatie van het lijk plaats door twee personen die de overledene bij leven hebben gekend. In opdracht van de belastingdienst is de uitvaartondernemer verplicht het BSN van de opdrachtgever van de uitvaart op de aanvraag voor de gemeentelijke begraafplaatsen en crematoria te vermelden.

Is het overlijden het gevolg van een ongeval, of er er (vermoeden van) een niet natuurlijke doodsoorzaak, zal de arts of gemeentelijke lijkschouwer geen verklaring van overlijden afgeven. Ook als er sprake is van levensbeëindiging op verzoek, of hulp bij zelfdoding, wordt geen verklaring van overlijden afgegeven. De arts meldt dit met een formulier aan de gemeentelijke lijkschouwer. De gemeentelijke lijkschouwer licht de Officier van Justitie en de ambtenaar van de Burgerlijke Stand in. In geval van levensbeëindiging op verzoek respectievelijk hulp bij zelfdoding wordt tevens op grond van de Wet toetsing bij levensbeëindiging verslag uitgebracht aan de regionale toetsingscommissie.

De Officier van Justitie bepaalt of een gerechtelijk onderzoek naar de doodsoorzaak moet plaatsvinden. De sectie wordt verricht door het Nederlands Forensisch Instituut te Den Haag. Eerst nadat de Officier van Justitie het lichaam heeft vrijgegeven met een verklaring van geen bezwaar, vindt de lijkbezorging plaats.

Een overledenen mag worden opgebaard in een mortuarium of thuis. Het thuis opbaren kan worden tegengehouden door de inspecteur voor de Volksgezondheid of een arts.

Voor de begrafenis of crematie dient een aantal termijnen in acht te worden genomen:

De begrafenis of crematie mag niet eerder plaatsvinden dan 36 uren na het overlijden. Uiterlijk op de vijfde dag na die van het overlijden (dus de dag van overlijden zelf telt voor de termijn van vijf dagen NIET mee) vindt de begrafenis of crematie plaats. Vanaf 01-01-2008 tellen zon- en feestdagen voor de termijn van vijf dagen niet mee. Dat moet ertoe lijden dat minder vaak vergunningen worden aangevraagd om deze termijn te overschrijden.

Voor andere termijnen moet toestemming worden gevraagd aan de Burgemeester van de gemeente waarin het lijk zich bevindt. Bij begrafenis of crematie voor het verstrijken van de termijn van 36 uur, is toestemming van de Officier van Justitie noodzakelijk. Bij het overschrijden van de termijn van vijf dagen moet een arts worden geraadpleegd.

Een meerderjarige, of hij, die de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt, kan bij leven aangeven op welke wijze lijkbezorging dient te geschieden. We noemen dit een wilsbeschikking. Dit kan met een notariële akte, een handgeschreven, gedateerd en ondertekend codicil of door ondertekening van een speciaal wensenformulier.

Update juni 2009: Eerste kamer akkoord met wijziging in de Wet op de Lijkbezorging

De Eerste Kamer heeft op 9 juni 2009 tijdens haar plenaire vergadering ingestemd met de voorgestelde wijziging van de Wet op de lijkbezorging ( 30.696 ). Dit voorstel, dat op 30 september 2008 met algemene stemmen is aangenomen door de Tweede Kamer, voegt een aantal bepalingen en procedures toe aan de bestaande wet. Zo wordt in de herziene Wet op de lijkbezorging bepaald dat in alle gevallen van overlijden van kinderen direct de gemeentelijke lijkschouwer ingeschakeld moet worden. Het kabinet wil hiermee alle dood als gevolg van kindermishandeling opsporen. Daarnaast regelt dit voorstel de afname van celmateriaal en de plicht tot het begraven van onbekende doden, de mogelijkheid om het lichaam voor maximaal tien dagen te conserveren en de aanpassing van de termijn (van de vijfde dag naar de zesde werkdag na overlijden) waarop de begrafenis of crematie plaats moet vinden.

De Eerste Kamer heeft dit voorjaar schriftelijk vragen (EK 30.696, B pdf icoon) bij de regering ingediend. De betrokken vakcommissie van de Eerste Kamer beschouwde de beantwoording van de vragen (EK 30.696, C pdf icoon) door de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de minister van Justitie en de minister van VWS als afdoende en daarom heeft de Kamer op 9 juni 2009 zonder verder debat de wetswijziging bekrachtigd.

Met de wetswijziging worden ook aan aantal praktische wijzigingen aangebracht. Het gaat onder andere om de mogelijkheid tot eerder doen vervallen van grafrecht bij verwaarlozing van het onderhoud, aanpassing bewaartermijn van urnen in crematoria, vastlegging dat degene die is belast met de zorg voor de crematie, ook de zorg krijgt voor de urn als er geen sprake is van bijzetting, verstrooiing of verzending naar het buitenland en schrappen van de inspectierol van het ministerie van VROM.

Bron update: Eerste Kamer.nl